تبلیغات
ETHNOLOGY - کیست این میر نوروزی
ETHNOLOGY

کیست این میر نوروزی

پنجشنبه 21 خرداد 1388

نمایش در ایران بهرام بیضایی
نخستین روز بهار آغاز زندگی نوین مردم بود. در این روزها به مناسبت آغاز سال نو و نوروز شادمانی می کردند و نمایش های خاص و اغلب هم دسته جمعی اجرا می شد. در واقع نو شدن سال و آمدن بهار، بهانه ای بود تا اهالی یک روستا، یا شهر دور هم جمع شوند و اشتیاق خود را به این تازه از رسیده نشان دهند...

«محمود استادمحمد» نویسنده و کارگردان که در آثارش همیشه گوشه چشمی به آیین ها و سنت های ایرانی دارد، استقبال مردم از بهار را این گونه توصیف می کند: «ورود بهار و آغاز فصل شکوفه دادن درختان و رفتن سرما جشن هایی را در سراسر ایران به همراه داشت. مردم ولیمه می دادند و در هر جایی به شکل های مختلف جشن برپا می کردند که عمدتا نمایش های دسته جمعی بود.»
این بازی ها با کمک بخشی یا همه مردم یک منطقه برگزار می شد، اما نام این بازی ها چه بود؟ «لاله تقیان» پژوهشگر تئاتر به چند نام اشاره دارد: «در این گونه نمایش ها مردم یک یا چند منطقه دور هم جمع می شدند و آیین های خاصی را برگزار می کردند که مهم ترین آن میرنوروزی، آتش افروز و کوسه برنشین بود که هنوز در برخی از مناطق مختلف برگزار می شود.»
به نظر کارشناسان هنرهای نمایشی مهم ترین گونه نمایش نوروز، میرنوروزی بود که هنوز در برخی از مناطق رواج دارد. میر نوروزی یک حاکم موقتی بود که در مدت سیزده روز بر تخت می نشست و حکم می راند. درباره این که این هنر از کی و در کجا آغاز شده است اطلاع چندانی وجود ندارد.
«بهرام بیضایی» آن را ادامه کوسه برنشین می داند که پیش از اسلام بازی می شده است.» از جشن های پیش از اسلام یکی دسته کوسه است که پس از اسلام هم ادامه خود را حفظ کرده و در قرن های پنجم و ششم با تغییر کوچکی در شکل و هنگام برگزاری بدل به دسته «میرنوروزی» یا «پادشاه نوروزی» شد که همچنان تا نیم قرن پیش در شهرهای آباد و امروزه در ولایات دورافتاده جاری بوده و هست.»
بیضایی در کتاب نمایش در ایران این ویژگی ها را بر می شمارد: «میرنوروزی مرد پست و کریه چهره ای بود که در روزهای نوروز برای مضحکه و شادی چند روزی برتخت می نشست و به جای پادشاه یا امیر واقعی حکم های مسخره صادر می کرد، برای مصادره اموال فلان ثروتمند یا به بند کشیدن فلان زورمند»
نکته ای که اما در مورد میرنوروزی همچنان پوشیده مانده، سابقه این آیین نمایشی است. در واقع هنوز کسی به درستی نمی داند، این نمایش چه زمانی و توسط چه کسانی رواج یافته است. در بسیاری از نوشته های کهن نامی از این حاکم چند روزه برده شده است، برای نمونه عطا ملک جوینی در تاریخ جهانگشا می نویسد: «خمار را به اتفاق با اسم سلطنت موسوم کردند و پادشاه نوروزی از او بر ساخته و ایشان غافل از آنچه در جهان چه فتنه و آشوب است.»
دولتشاه سمرقندی تذکره نویس قرن ششم هم در جایی به این ماجرا اشاره کرده است: «چند روزی چون پادشاه نوروزی در هنگام نوروز در آن دارالسلطنه هرات حکومتی شکسته بسته نمود.»
میرنوروزی از نگاه حافظ هم دور نمانده است: «که بیش از پنج روزی حکم میرنوروزی» این میر نوروزی که وصف آن رفت، در دوره کوتاه حکمرانی خود چه می کرده و تا کجا اجازه دخل و تصرف داشته است.
محمد استادمحمد اختیارات زیادی برای او قائل است: «امیر نوروز در آن پنج روز، شاه بود، وزیر بود، صاحب حکم و قلم و نطع و شمشیر بود. تیبره زنان و دبیرنویسان را صف اندر صف در خدمت داشت و با این هیبت حکومتی و هیات نمایشی در شهر می گشت و یک سال فرمانروایی شاه وقت و حکومت حاکمان و قضاوت قاضیان را به نمایش می گذاشت.»
اریکه قدرت میرنوروزی سراسر شهر بود. این حاکم سیزده روزه بر تخت می نشست و حکم صادر می کرد حکم هایی که گاه رگه هایی از خشونت داشت و گاهی همراه با شادی و مضحکه بود. بنابر آنچه در منابع به جای مانده است، این حاکمان سیزده روزه را از بی خبرانی انتخاب می کردند و می گذاشتند هرجوری که دل شان می خواهد حکم برانند. اما در یک دوره این فرد را از بین اهالی محل و ترجیحا آدم های ساده لوح و یا کم هوش بر می گزیدند تا جشن بهاری به واسطه حکمرانی او با شادمانی و خنده بیشتری برگزار شود.
نکته مهم در میر نوروزی این بود که در این آیین نمایشی مانند سایر آیین ها شبیه سیاوش خوانی جمع کثیری بازی می کردند و به احکام عجیب و غریب حاکم بهار گوش فرا می دادند. میرنوروزی تمثیلی از بازگشت به هرج و مرج نخستین و بر هم زدن نظم موجود در اداره شهر، کشور و روستا بود. این حاکمان عمدتا افرادی شوخ بودند که کارهای مضحکی انجام می دادند و در برخی از موارد صریح اللهجه بودند که به طور سیار در تمام منطقه می گشتند و مردم شهر را زیر نظر می گرفتند. در این جشن همگانی موسیقی و بهاریه سرایی وجود داشت و حاکم می توانست برای خود وزیر و جلاد انتخاب کند.
این آیین اما در طول تاریخ افت و خیزهای فراوانی پیدا کرد. به طوری که در مقاطعی کمرنگ شد و طی سال های اخیر نیز کمتر به آن پرداخته شده است.
محمود استادمحمد علت کم رنگ شدن این آیین ها را تغییر رفتار و سنت های مردم در اثر افت و خیزهای فراوان تاریخی می داند: «سنت هایی مثل میرنوروزی دلیل آن که در دل جامعه ایرانی شکل گرفته است تا آن جایی که جامعه دچار مسایل بیرونی نشده بود تداوم داشت اما حوادثی مانند حمله مغول که به دنبالش تغییراتی را در همه آداب ها و آیین ها به وجود آورد این سنت ها را کمرنگ کرد.» شاید مردم امروز دیگر مانند دیروز حوصله کارهای جمعی و دور هم جمع شدن و شادی کردن را ندارند. مگر دید و بازدیدهای عید به قوت خود باقی مانده است؟!
اما راستی چرا مردم این گونه شده اند. کارگردان نمایش آسید کاظم نفوذ فرهنگ بیگانه را در این مورد مقصر اصلی می داند: «آسیب این تداخل فرهنگی کمتر از حمله مغول نبود. به دلیل استفاده ناصحیح ما، نداشتن تحلیل نادرست از فرهنگ خودمان و غرب و در هم ریختن نظام های فکری و اعتقادی میرنوروزی و سایر آیین ها کمرنگ شد و از بین رفت.»
البته به گفته پژوهشگران عرصه ادبیات نمایش در گوشه هایی از بخش غربی ایران به ویژه روستاهای همدان، آیین میرنوروزی به صورت محدود و کاملا نمایشی برگزار می شود.
«لاله تقیان» به تحقیقات «صادق عاشورپور» یکی از دست اندرکاران تئاتر همدان در این باره اشاره می کند: «ایشان طی چند سال پیش به دنبال تحقیق در خصوص اجرای میرنوروزی در سطح کشور و به خصوص غرب ایران رفته و نمونه های خوبی از میرنوروزی را یافته است که همه آنها را در کتابی منتشر می کند.»
اما تقیان و سایر پژوهشگران ادبیات نمایش معتقدند که این پژوهش باید در سطح گسترده انجام پذیرد تا نمونه های اندک باقی مانده از آیین میرنوروزی جمع آوری و مستندسازی شوند: «اینها میراث فرهنگی شفاهی و ارثیه های فرهنگی ما هستند و در زندگی و وجود مردم جاری پس باید به صورت آبرومندی جمع آوری و حفظ شوند.»
بسیاری از پژوهشگران و صاحب نظران کارکرد اجتماعی آیین میرنوروزی را فراتر از یک نمایش می دانند و از آن به عنوان یک الگوی حکومت مردم سالار نام می برند. محمود استادمحمد یکی از آنهایی است که بر این قضیه تاکید بسیار دارد: «حفظ آیین میرنوروزی احترامی به فطرت آزادمنش انسان است و قراردادی اجتماعی بین انسان حکومت گر و انسان حکومت پذیر، در گذشته این آیین را برای دوام حکومت و نقد قدرت حاکم برپا می کردند و شاید یکی از وجود مرد سالاری ایرانی بود.
و در انتها باید پذیرفت، آیین میرنوروزی آیینه ای بود؛ راست نما، بی پرده و پروا برابر داد و دهش دادگران و توانمندان، از آیین نمایشی که از قلب جامعه بر می آمد.


chaturbate tokens generator
دوشنبه 13 شهریور 1396 06:27 ق.ظ
For most up-to-date news you have to pay a quick visit world-wide-web and on internet I
found this site as a most excellent site for newest
updates.
http://barlowamfsyvedcs.sosblogs.com/The-first-blog-b1/Treatment-For-Hammer-Toes-Pain-b1-p2.htm
دوشنبه 5 تیر 1396 07:02 ب.ظ
I comment whenever I especially enjoy a article on a
site or if I have something to valuable to contribute to the discussion. It's
triggered by the sincerness communicated in the article I read.
And on this post ETHNOLOGY - کیست این میر نوروزی.
I was moved enough to drop a commenta response :) I do have a couple of questions for you if you do not
mind. Is it simply me or do a few of these
responses look like they are left by brain dead visitors? :-P And, if you are posting
at additional online sites, I'd like to keep up with everything new you have to post.
Could you make a list the complete urls of all your social sites like your Facebook page, twitter feed,
or linkedin profile?
alice7malone23.tumblr.com
سه شنبه 19 اردیبهشت 1396 10:50 ق.ظ
Hiya very nice website!! Guy .. Excellent .. Superb ..
I will bookmark your website and take the feeds additionally?
I am happy to seek out so many useful info right here within the post, we'd like work out more techniques on this regard, thanks for sharing.
. . . . .
BHW
چهارشنبه 30 فروردین 1396 10:39 ب.ظ
It's in fact very complicated in this full of activity life to listen news
on Television, therefore I simply use the web for that purpose, and obtain the hottest information.
manicure
پنجشنبه 17 فروردین 1396 10:28 ب.ظ
Right away I am going to do my breakfast, later than having my breakfast coming yet again to read other news.
گیویان
شنبه 23 خرداد 1388 12:41 ب.ظ
سلام
ممنون از اطلاعات خوبی كه درباره میرنوروزی ارائه كردی. ان شاالله بقیه دوستان هم قدمهایی بردارند تا بتوانیم این رسم نسبتا فراموش شده را بیشتر بفهمیم و تحلیل از آن به عنوان یك آیین پیدا كنیم

یا حق
نیما
پنجشنبه 21 خرداد 1388 04:10 ب.ظ
سلام برای دوست و دوستان عزیز
وبلاگه نازو قشنگو دلنشینی دارین .
واقعاً چه میکنن این جهان سومیا
دمه همتون گرم
ایشالله موفق باشین
خانم کارگردان مارم دریاب
قربونتون برم
یا حق
افشین
پنجشنبه 21 خرداد 1388 04:10 ب.ظ
سرور گرانقدر.
میدانم که ایرانی هستی و وطنت رو دوست داری.
هم وطن در مورد کشورت و تاریخ پرشکوه و پر افتخار اون چقدر میدونی؟؟
میدونی که تمدن ، دانش ، اختراعات ، ابتکارات ، فرهنگ و خیلی چیزهای ما رو اروپاییان و امریکاییان و اعراب به تاراج برده و بنام خودشون ثبت و بما تحمیل میکنن؟
میدونستی که امریکا رو لشکریان داریوش بزرک کشف کرد نه کریستف کلمب و واسکو دوگاما؟؟
میدونستی در زمان هخامنشیان ما چک - برات - بانک ... داشتیم؟؟
میدونستی در زمان اشکانیان ما برق و باطری و آبکاری فلزات رو میشناختیم؟
اینها نه تنها ادعای ما بلکه بنا به اعتراف خود اروپاییان و امریکاییان نیز هست.
اگر میخوای کشورت رو و تاریخ چرافتخار اونو بیشتر بشناسی سری به این ادرس بزن
http://www.shokohe-iran.mihanblog.com/

ویا

http://www.shokohe-iran.tk/

پاینده ایران و ایرانی
آرش
پنجشنبه 21 خرداد 1388 02:54 ب.ظ
سلام دوست خویم
من آرش هستم
www.zavyeh.com
www.arash-soft.blogsky.com

وبلاگت قشنگ بود.به سایت منم یه سر بزن.مخصوصا از قسمت موضوعات نرم افزار کاربردی رو ببین.
منتظرت هستم.از لیست موضوعات لینک دوستان رو انتخاب کن.اگه تمایل داشتی میتونیم تو این صفحه با هم تبادل لینک داشته باشیم.اگه خواستی میتونی کلمات کلیدی وبلاگتم بهم بگی.
با آرزوی موفقیت برای شما
آرش مدیر سایت زاویه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


فهرست وبلاگ
پیوندهای روزانه
آرشیو
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
جستجو
آخرین پستها